ZASADY PROFILAKTYKI DOMOWEJ.

UZYWKIObecnie wszelkiego rodzaju używki: papierosy ( w tym również e-papierosy), alkohol, dopalacze a przede wszystkim narkotyki, dostępne są w wielu miejscach. Problem ten dotyka nie tylko społeczności miejskiej, ale w coraz większym stopniu także wsi. Tak więc kontakt z narkotykami stanowi realne niebezpieczeństwo i może przydarzyć się każdemu dziecku. To czy dziecko sięgnie po środki odurzające czy też nie zależy w dużym stopniu od rodziców. Często dzieci wiedzą więcej od dorosłych o tego typu środkach. Przeważnie jednak są to informacje nieprawdziwe, wynikające z mitów krążących wśród młodzieży. Dlatego dobrze jest, gdy rodzic potrafi:

  • Wykazać się rzetelną wiedzą na temat używek / także alkoholu i papierosów /, aby umieć obalić fałszywe przekonania, jakie dziecko posiada na temat używek.
  • Nauczyć się rozpoznawać sygnały ostrzegawcze, wskazujące na zażywanie środków odurzających.

Zdrowe relacje pomiędzy rodzicami a dzieckiem, dobra kondycja rodziny, to warunki konieczne, acz niewystarczające do tego by dziecko nie sięgało po środki odurzające. Prawdopodobieństwo sięgania po te środki jest mniejsze, gdy dziecko:

  • Jest silnie związane z rodziną;
  • Zna swoją wartość
  • Rozwija zainteresowania;
  • Jest twórcze
  • Potrafi samodzielnie myśleć, podejmować decyzje;

zas.zas1W tym okresie dla dziecka liczy się przede wszystkim akceptacja grupy rówieśniczej. Chce być niezależne, traktowane jak dorosły a nie jak dziecko, przeżywa różnego rodzaju emocje, stres związany np. pozycją w grupie, ze swoim wyglądem, do którego przywiązuje coraz większą wagę. Nastolatek postrzega otaczającą go rzeczywistość inaczej niż osoby dorosłe. Zachowuje się stosownie do własnego postrzegania świata, a nie do tego, w jaki sposób ten świat jest postrzegany i interpretowany przez rodziców. Prowadzi to do licznych konfliktów, tak z rodzicami jak i nauczycielami. Dlatego rodzic powinien odpowiedzieć sobie na pytanie, jakie cechy ceni w ludziach najbardziej i które z tych cech chciałby by jego dziecko posiadało.

Młody człowiek szuka, najczęściej przez doświadczenie, tego, czym chciałby się zajmować w życiu. Dopiero poznaje tak siebie jak i otaczający go świat, więc w swoich wyborach może się mylić. Zadaniem rodzica nie jest ustrzeżenie dziecka od błędnych wyborów, lecz pomoc w wyciągnięciu wniosków z popełnionego błędu.  Dziecko popełniając błąd nie wymaga tylko karania, ale przede wszystkim wsparcia. Kara bardzo często daje efekt odwrotny do zamierzonego. Dużo lepszym rozwiązaniem niż kara jest pokazanie,  wyciąganie i ponoszenie przez dziecko konsekwencji, tak w przypadku jego pozytywnego jak i negatywnego zachowania. Bardzo pozytywnie na dziecko oddziałują pochwały, zwłaszcza gdy nastolatek zachowa się w sposób, który od niego oczekujemy. Pochwała, nagroda działa motywująco, powoduje wzmocnienie pożądanych zachowań. Dochodzenie do dorosłości to proces długotrwały, pokonywany przez dziecko stopniowo, poprzez drobne kroki. Każdy taki krok musi być dostrzeżony i nagrodzony. Pochwały, nagrody, pozytywne określenia w stosunku do dziecka pozwalają mu na budowanie pozytywnego obrazu samego siebie oraz kształtują prawidłową samoocenę.

zas.2Nastolatki bardzo często są niepewne swojej wartości. Często jest to pogłębiane przez brak zaufania ze strony rodziców czy niedocenianie umiejętności dziecka. Dlatego ważne jest okazywanie nastolatkom uznania, aprobaty, podejmowania decyzji z uwzględnieniem ich opinii. Dobra samoocena dziecka pozwoli mu łatwiej przeciwstawiać się presji rówieśników i pomoże w dokonaniu wyboru właściwej drogi życiowej.

zas4Czas, który teraz spędzasz ze swoim dzieckiem zaprocentuje w przyszłości. Staraj się wygospodarować w ciągu dnia taką chwilę, w której jesteś sam na sam z dzieckiem i tylko dla niego. Nie skupiaj się tylko na standardowym pytaniu: ” Jak tam w szkole”, gdyż prawdziwy świat nastolatka często ze szkołą nie ma nic wspólnego:). Staraj się poznać jego zainteresowania, pasje, marzenia. zas5Rozmawiać z nim na każdy temat, gdyż w ten sposób możesz poznać opinię dziecka. Nie krytykuj, nie oceniaj. Rozmawiaj rzeczowo i merytorycznie. Gdy dziecko mówi o ważnych dla niego sprawach nie przerywaj, nie pouczaj, staraj się spojrzeć na problem z jego perspektywy, staraj się zrozumieć i wspierać w trudnych chwilach. Słuchaj uważnie, ale nie rób mu przesłuchań. Nie krytykuj od razu tego, co mówi, nawet jeśli z czymś się nie zgadzasz. Spokojnie wyraź swoje stanowisko.

zas6Zanim zaczniesz rozmawiać z dzieckiem o używkach dowiedz się jak działają te środki, jakie są ich rodzaje, jak można rozpoznać czy dziecko po nie sięga. Jak pomóc dziecku, a przede wszystkim jak zapobiegać sięganiu po nie. Na pewno na takie tematy trzeba z dzieckiem rozmawiać i to zanim jeszcze dziecko może mieć narazić się na kontakt z używkami. Pretekstem do tego typu rozmów może być wspólnie oglądnięty film czy przeczytany artykuł. To, jakie to będą informacje zależy od stopnia dojrzałości dziecka, jego wiedzy i doświadczenia. Nie wolno straszyć, wygłaszać kazań, bo dziecko zwyczajnie nie będzie tego słuchać. Należy przekazać dziecku obiektywne, sprawdzone informacje, mówić o mitach i faktach. Jeśli nastolatek będzie posiadał rzetelną wiedzę na ten temat działania tych substancji, to zmniejszy się motywacja do sztucznego wspomagania swej osoby. Rozmowy tego typy wymagają wyczucia, taktu i spokoju, mądrości, a także konsekwencji i spójności między tym, co mówimy, a tym, co robimy. zas7Rodzice są wzorem i punktem odniesienia dla dzieci. Dzieci doskonale znają postawy rodziców wobec alkoholu i narkotyków, nawet, jeśli są one ukryte. Jeśli rodzice nie piją alkoholu, istnieje większe prawdopodobieństwo, iż dzieci nie będą piły.Poglądy rodziców na używki muszą iść w parze z ich zachowaniem, w ten sposób właściwie modelują zachowanie dziecka. zas8

Rodzice powinni znać nie tylko przyjaciół swojego dziecka, ale także ich rodziców. Poznaj ich poglądy na temat alkoholu, narkotyków. Preferuj tych rówieśników dziecka i tych rodziców, którzy mają jasne poglądy na te tematy. Gdy dziecko wychodzi z domu zapytaj, dokąd, z kim idzie, poproś o adres i telefon, pod którym będzie się znajdować. zas9Charakterystyczna dla tego wieku silna potrzeba akceptacji grypy rówieśniczej czyni nastolatków szczególnie podatnych na wpływy rówieśników. Dlatego konieczne jest wyposażenie dziecka w wiedzę i umiejętności niezbędne do radzenia sobie w takich sytuacjach. Trzeba, więc rozmawiać z nastolatkiem na temat presji, manipulacji skłaniających do używania używek. W trakcie takich rozmów należy rozpatrywać różne sytuacje, ćwiczyć mówienie „nie”. Dobrze jest rozwijać u dziecka takie umiejętności społeczne jak np. odmawianie, podejmowanie decyzji, przewidywanie konsekwencji.

zas10W każdej rodzinie powinny być ustalone takie zasady oraz konsekwencje ich nieprzestrzegania. Te ostatnie powinny uwzględniać wiek dziecka a przede wszystkim nie naruszać jego godności. Nie należy narzucać nastolatkowi zasad, których nie jesteśmy w stanie wyegzekwować. Nie starajmy się być dla dziecka kolegami, bądźmy dorośli. zas11Nastolatek musi wiedzieć, że istnieją granice jego postępowania, oraz podejmowania samodzielnych decyzji. Te granice, oraz konsekwencje ich przekroczenia, muszą być jasno sprecyzowane, przedyskutowane w gronie rodzinnym i zaakceptowane tak przez dzieci, jaki i rodziców. Tylko wtedy zyskamy pewność, że ograniczenia będą przestrzegane przez dziecko, w miarę jego aktualnych możliwości.

zas13Zapoznaj się z sygnałami ostrzegawczymi, które dowodzą tego, że dziecko sięgnęło po alkohol, lub narkotyki/dopalacze. Spróbuj porozmawiać z dzieckiem na ten temat. Gdy nie uda ci się dotrzeć do dziecka, nie wpadaj w panikę, poszukaj rady specjalistów. Pierwsze próby z używkami dziecko zwykle starannie ukrywa przed dorosłymi. Łatwiej jest zauważyć te niepokojące zmiany tym rodzicom, którzy mają dobry kontakt z dzieckiem. Jednak niektóre zachowania i postawy mogą mieć inne przyczyny, takie jak kłopoty szkolne, zranione uczucia, niepowodzenia w kontaktach z rówieśnikami, i wiele innych, które należy oczywiście dziecku pomóc je rozwiązać.

zas14Zmiany w zachowaniu, które powinny nas zaniepokoić to min.:

  • Nagłe zmiany nastroju i aktywności, okresy wzmożonego ożywienia przeplatane ze zmęczeniem i ospałością
  • Nadmierny apetyt, lub brak apetytu;
  • Spadek zainteresowań ulubionymi zajęciami
  • Pogorszenie się ocen, wagary, konflikty z nauczycielami;
  • Izolowanie się od innych domowników,
  • Częste wietrzenie pokoju, używanie kadzidełek, odświeżaczy powietrza;
  • Wypowiedzi zawierające pozytywny stosunek do narkotyków;
  • Bunt, łamanie ustalonych zasad, napady złości, agresja,
  • Nagła zmian grona przyjaciół na innych, zwłaszcza starszych od siebie
  • Niewytłumaczone spóźnienia, późne powroty lub też spędzanie nocy poza domem;
  • Kłamstwa wynoszenie wartościowych przedmiotów z domu, trudno wytłumaczalny przypływ gotówki;
  • Tajemnicze krótkie rozmowy telefoniczne, nagłe wyjścia,
  • Nie ulega wpływom kolegów, zamykanie się w pokoju, niechęć do rozmów;
  • Używanie zwrotów charakterystycznych dla środowiska narkomanów;
  • Długi sen, późne wstawanie;
  • Depresyjność, mówienie o śmierci, podjęcie próby samobójczej;
  • Posiadanie przedmiotów przydatnych do używania narkotyków.
  • zas14Nowy styl ubierania się;
  • Spadek ciężaru wagi, częste przeziębienia, przewlekły katar, krwawienie z nosa, bóle różnych części ciał, zaburzenia pamięci oraz toku myślenia
  • Przekrwione oczy, zwężone lub rozszerzone źrenice;
  • Bełkotliwa niewyraźna mowa;
  • Słodkawa woń oddechu, włosów, ubrania, zapach alkoholu, nikotyny, chemikaliów
  • Ślady po ukłuciach, ślady krwi na ubraniu;
  • Brak zainteresowania swoim względem i nieprzestrzeganie zasad higieny osobistej.

Rzeczy, które możemy znaleźć u dziecka, a które powinny nas zaniepokoić to:

  • Fifki, bibułki papierosowe, fajki;
  • Małe foliowe torebeczki z proszkiem, tabletkami, kryształkami, lub suszem;
  • Kawałki opalonej folii aluminiowej, łyżka;
  • Białe lub kolorowe pastylki z wytłoczonymi wzorkami;
  • Leki bez recepty;
  • Tuby, słoiki, foliowe torby z klejem;
  • Igły, strzykawki

UWAGA!!! Nie wszystkie z wyżej wymienionych objawów muszą się pojawić a na pewno nie jednocześnie. Dopiero pojawienie się kilku z wyżej wymienionych objawów może wskazywać na narkotyki.  Im głębsza faza uzależnienia, tym objawy choroby są bardziej widoczne, wynikają z utraty kontroli nad braniem środków odurzających. Wzrasta ryzyko przedawkowania i śmierci.

zas15

 

NIE MOŻNA WTEDY:

  • Wpadać w panikę i przeprowadzać zasadniczych rozmów, gdy dziecko jest pod wpływem środka odurzającego;
  • Udawać, że to nieprawda, nie wierzyć w przedstawione fakty, bezgranicznie ufać dziecku;
  • Usprawiedliwiać dziecka szukając winy w sobie, lub np. w złym towarzystwie.
  • Wierzyć zapewnieniom dziecka, że ma kontrolę nad narkotykami, i że samo poradzi sobie z problemem;
  • Nadmiernie ochraniać dziecko przed konsekwencjami narkotyków np. pisać usprawiedliwień do szkoły, spłacać długi dziecka;
  • Poddawać się

TRZEBA KONIECZNIE:

  • Wysłuchać dziecko i koniecznie z nim porozmawiać;
  • Zastanowić się, dlaczego dziecko sięga po narkotyki, czy powody nie są związane z waszą sytuacją w rodzinie, jeśli tak, to pomyśleć jak to zmienić
  • Działaj, nie licz na to, że problem sam się rozwiąże, szukaj pomocy specjalistów;
  • Wspólnie ze specjalistą i z dzieckiem ustal reguły postępowania i konsekwentnie ich przestrzegaj;
  • Stosuj zasadę ograniczonego zaufania, staraj się zawsze wiedzieć, gdzie jest i co robi twoje dziecko
  • Jest to trudny problem także dla całej rodziny, dlatego dobrze jest skorzystać z pomocy terapeuty, czy doświadczeń innych rodzin, które miały podobne problem.

 

Literatura:
  1. Zajączkowski K:, Nikotyna, alkohol, narkotyki, Rubikon, Kraków 2001;
  2. Maxwell R:, Dzieci, alkohol, narkotyki,
  3. Pacewicz A: Jak pomóc dziecku nie pić, Warszawa 1993
  4. Poradnik dla rodziców – nasze dzieci i narkotyki, Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania narkomani;